Hlutverk sveitarstjórna

Ákveða hvort sveitarfélagi er skipt í kjördeildir

Hvert sveitarfélag er ein kjördeild nema viðkomandi sveitarstjórn hafi ákveðið að skipta því í fleiri kjördeildir.

Kjördeildir skal að jafnaði kenna við kjörstað eða tölusetja til aðgreiningar.

Sjá til þess að fyrir allar kjördeildir séu starfhæfar kjörstjórnir

• Þrír aðalmenn og þrír varamenn skulu kjörnir í hverja kjörstjórn. Allir aðalmenn og varamenn skulu eiga kosningarrétt í sveitarfélaginu. Kjörstjórn kýs sér oddvita og ritara úr sínum hópi. Lög um kosningar til sveitarstjórna taka sérstaklega fram að það er borgaraleg skylda að taka við kosningu í kjörstjórn.
• Yfirkjörstjórn skal kosin á fyrsta fundi nýkjörinnar sveitarstjórnar til fjögurra ára í senn. Í sveitarfélagi sem ekki er skipt í kjördeildir gegnir kjörstjórn störfum yfir- og undirkjörstjórna.
• Undirkjörstjórnir skulu vera jafnmargar og fjöldi kjördeilda er í sveitarfélaginu.
• Hverfiskjörstjórnir: Þar sem kjördeildir eru fleiri en ein á sama kjörstað skal sveitarstjórn kjósa hverfiskjörstjórn til að hafa umsjón með kosningastarfi á kjörstaðnum í umboði yfirkjörstjórnar.
• Kjörtímabil kjörstjórna: Yfirkjörstjórn skal kosin á fyrsta fundi nýkjörinnar sveitarstjórnar til fjögurra ára í senn. Heimilt er að kjósa undirkjörstjórnir og hverfiskjörstjórnir síðar en sveitarstjórn skal hafa lokið kosningu þeirra með nægum fyrirvara fyrir sveitarstjórnarkosningar.
• Gerðabækur, eyðublöð: Sveitarstjórnir skulu láta yfirkjörstjórnum í té gerðabækur. Yfirkjörstjórnir láta undirkjörstjórnum og hverfiskjörstjórnum í té gerðabækur. Einnig er heimilt að nota sérstök eyðublöð í undirkjörstjórnum og hverfiskjörstjórnum sem koma þá í stað gerðabókar. Yfirkjörstjórn ákveður hvort slík eyðublöð eru notuð og jafnframt gerð þeirra og útlit.
• Staða kjörstjórnar: Kjörstjórnir eru í störfum sínum óháðar ákvörðunarvaldi sveitarstjórnar.

Ákveða kjörstað

Sveitarstjórn ákveður kjörstað eða kjörstaði í sveitarfélaginu.

Sveitarstjórn eða yfirkjörstjórn skal auglýsa kjörstað eða kjörstaði þannig að almenningi sé kunnugt um þá með nægum fyrirvara fyrir kjördag.

Kjörskrá

Sveitarstjórnir sjá um að kjörskrár séu gerðar og skal samningu þeirra lokið í tæka tíð fyrir framlagningu. Vakin er athygli á að kjörskrár skulu lagðar fram í síðasta lagi 19. maí.

Þjóðskrá mun senda sveitarstjórnum kjörskrárstofn fljótlega eftir viðmiðunardag kjörskrár sem er 8. maí.

Á kjörskrá skal skrá eftirfarandi: Nafn kjósanda, heimilisfang (lögheimili) og kennitölu. Einnig þjóðerni ef um erlendan ríkisborgara er að ræða.

Á kjörskrá skal taka þá íbúa sveitarfélagsins sem uppfylla öll kosningarréttarskilyrði á viðmiðunardegi kjörskrár, að viðbættum nöfnum þeirra sem dveljast á hinum Norðurlöndunum og eiga að hafa hér kosningarrétt. Eftirfarandi þrjú skilyrði þurfa þeir að uppfylla:

1. Eru 18 ára þegar kosning fer fram.
2. Eru íslenskir ríkisborgarar.
3. Voru skráðir með lögheimili í sveitarfélaginu samkvæmt íbúaskrá þjóðskrár þremur vikum fyrir kjördag.

Þeir sem tilkynnt hafa flutning samkvæmt Norðurlandasamningi um almannaskráningu, enda eigi ákvæði 9. gr. laga um lögheimili, nr. 21/1990, við um hagi þeirra, og þeir fullnægi að öðru leyti fyrrgreindum kosningarréttarskilyrðum. Ákvæði þetta nýtist fyrst og fremst íslenskum námsmönnum á Norðurlöndunum.

Danskir, finnskir, norskir og sænskir ríkisborgarar sem uppfylla skilyrði 1. og 3. tölul. hér að framan (aldur og lögheimili), enda hafi þeir átt lögheimili hér á landi í þrjú ár samfellt fyrir kjördag og aðrir erlendir ríkisborgarar sem átt hafa lögheimili hér á landi í fimm ár samfleytt fyrir kjördag.

Hverja ekki skal taka á kjörskrá: Sveitarstjórn ber að gæta þess að taka ekki aðra einstaklinga á kjörskrá en ótvírætt falla undir ákvæði laganna. Við ákvörðun á því í hvaða sveitarfélagi einstaklingur eigi kosningarrétt er miðað við skráð lögheimili samkvæmt íbúaskrá þjóðskrár þremur vikum fyrir kjördag. Ekki er lengur um að ræða huglægt mat um búsetu, heldur hina opinberu skráningu í þjóðskrá. Þannig er til dæmis ekki heimilt að taka einstakling inn á kjörskrá sem gleymt hefur að flytja lögheimili sitt til þess sveitarfélags í tæka tíð fyrir viðmiðunardag kjörskrár (8. maí).

Framangreint fyrirkomulag hefur í för með sér að sveitarstjórnir þurfa að gera tiltölulega fáar leiðréttingar á þeim kjörskrárstofni sem Þjóðskrá lætur þeim í té, enda hefur tilefnum til leiðréttinga fækkað frá því sem áður var. Þau tilefni varða einkum öflun eða missi ríkisfangs, andlát manns, mistök við kjörskrársamningu (einstaklingur verið ranglega tekinn af henni eða bætt við) eða að íslenskur ríkisborgari er dvelur erlendis og uppfyllir skilyrði um kosningarrétt hefur af einhverjum ástæðum ekki verið færður á kjörskrárstofn.

Afleiðingar þess að einstaklingar eru ranglega á kjörskrá: Slíkt getur leitt til ógildingar kosninga ef niðurstöður þeirra velta á örfáum atkvæðum. Þetta á aðallega við þegar munar jafnmörgum eða færri atkvæðum og fjöldi þeirra er ranglega voru teknir inn á kjörskrá. Atkvæði þeirra einstaklinga gætu því hafa haft áhrif á niðurstöðu kosninganna.

Undirritun kjörskrár: Þegar kjörskrá hefur verið yfirfarin af sveitarstjórn skal hún undirrituð af oddvita sveitarstjórnar eða framkvæmdastjóra hennar.

Framlagningarstaður kjörskrár: Sveitarstjórn skal auglýsa framlagningarstað kjörskrár áður en kjörskrá er lögð fram. Skal það gert á þann hátt á hverjum stað sem venja er þar að birta opinberar auglýsingar. Algengast er að kjörskrár liggi frammi á skrifstofum sveitarfélaganna.

Framlagningardagur kjörskrár: Kjörskrá skal liggja frammi fyrir almenning í a.m.k. 10 daga fyrir kjördag. Sú kjörskrá má vera heildarkjörskrá fyrir sveitarfélagið, þ.e. ekki skipt í kjördeildir.

Athugasemdir við kjörskrá: Hver sem er getur gert athugasemdir til sveitarstjórnar um að nafn eða nöfn einhverra kjósenda vanti á kjörskrá eða þeim sé þar ofaukið. Heimilt er að gera slíkar athugasemdir til sveitarstjórnar fram á kjördag.

Afgreiðsla athugasemda: Sveitarstjórn skal þegar taka til meðferðar athugasemdir er henni berast vegna kjörskrár og gera viðeigandi leiðréttingar á henni. Slíkar leiðréttingar má gera fram á kjördag.

Hvernig leiðréttingar skulu gerðar: Leiðréttingar eru gerðar með eftirfarandi hætti:

Niðurfelling manna af kjörskrárstofni: Sveitarstjórn skal strika með bleki yfir línu (nafn og persónuupplýsingar) allra þeirra sem hún fellir niður af kjörskrárstofni og um leið skal gefa til kynna með skammstöfun framan við nöfn hlutaðeigandi hver er ástæða útstrikunarinnar. Útstrikunum og fyrrgreindum skammstöfunum þeirra skal haga sem hér segir:

1. Skammstöfun + (krossmerki): Maður á skránni er látinn.
2. Skammstöfun "e. ísl." (= ekki íslenskur ríkisborgari): Maður sem með röngu er talinn íslenskur ríkisborgari á skránni, enda sé ekki um að ræða norrænan eða annan erlendan ríkisborgara með kosningarrétt.

Menn sem bætast á kjörskrárstofn: Nöfn þeirra manna, sem sveitarstjórn telur að bæta skuli við kjörskrárstofn, skal rita á milli lína meðal íbúa hlutaðeigandi húss, ef rúm er fyrir þá þar. Ef svo er ekki skal rita nöfn þeirra aftan við aðalskrána, á sérstakt blað eða blöð. Slík viðbót við kjörskrá skal vera alveg eins úr garði gerð og aðalskráin, þ.e. götu- og/eða húsheiti í stafrófsröð, og undir þeim nöfn með þeim upplýsingum sem eiga að vera á skránni. Á þeim stað í aðalskránni, þar sem maður ætti að vera, skal rita aftan við hlutaðeigandi húsauðkenni: "sjá viðb."

Öll kjörskráreintök sem tekin eru í notkun skulu að sjálfsögðu fá sömu meðferð að því er snertir leiðréttingar og áritanir.

Undirritun leiðréttrar kjörskrár: Þegar framlögð kjörskrá hefur verið leiðrétt í samræmi við framangreint skal hún undirrituð af oddvita sveitarstjórnar eða framkvæmdastjóra hennar.

Tilkynningar um leiðréttingar: Sveitarstjórn skal þegar tilkynna hlutaðeigandi einstaklingum um leiðréttingar á kjörskrá svo og sveitarstjórnum þeim er málið getur varðað. Jafnframt skal tilkynna hlutaðeigandi yfirkjörstjórn um leiðréttingu á kjörskrá.

Neyðarúrræði: Ef sveitarstjórn vanrækir sitt hlutverk varðandi samningu eða framlagningu kjörskrár er það hlutverk viðkomandi sýslumanns að bregðast við. Skal sýslumaður þá þegar gera nauðsynlegar ráðstafanir til að bæta úr því sem á vantar.

Kostnaður

Allur kostnaður vegna sveitarstjórnarkosninga greiðist úr sveitarsjóði, þar á meðal er kostnaður vegna kjörnefndar sem skipa þarf ef sveitarstjórnarkosningar eru af einhverjum ástæðum kærðar til sýslumanns.