Undirkjörstjórnir

Í hverri kjördeild skal vera undirkjörstjórn kosin af sveitarstjórn og skal hún skipuð þremur mönnum og jafnmörgum til vara. Það er borgaraleg skylda að taka sæti í kjörstjórn. Við ákveðnar aðstæður getur kjörstjórnarmaður þurft að víkja sæti, til dæmis ef hann er í kjöri til Alþingis eða ef til úrskurðar er mál, sem varðar maka hans eða ættingja. Undirkjörstjórnir skulu eins og aðrar kjörstjórnir halda gerðabók. Þeim er þó heimilt að nota sérstök eyðublöð í stað gerðabókar þar sem kosin er sérstök yfirkjörstjórn. Þá er þeim gert að bóka um allt sem máli skiptir um kosningaathöfnina.

Kjörgögn

Móttaka kjörgagna
Undirkjörstjórnir taka við kjörseðlum og öðrum kjörgögnum frá yfirkjörstjórn, til dæmis blindraspjöldum, tilkynningu um þá sem eru í framboði, kosningaleiðbeiningum og sérprentun sem innanríkisráðuneytið gefur út með lögum um kosningar til Alþingis og stjórnarskránni. Þá fá undirkjörstjórnir einnig send sterk umslög með áprentaðri utanáskrift til yfirkjörstjórnar. Á tvö þeirra skal prentað í neðra framhornið „Ónýtir seðlar“, á tvö „Ágreiningsseðlar“ og á tvö „Afgangsseðlar“. Með þessum umslögum skal fylgja eitt stórt umlag með áprentaðri utanáskrift til yfirkjörstjórnar og á efra framhorni nafn kjördeildarinnar og skal í það umslag setja hin umslögin.

Atkvæðagreiðsla á kjörfundi

Fullskipuð kjörstjórn viðstödd setningu kjörfundar
Þegar kjörfundur er settur skal fullskipuð kjörstjórn vera viðstödd eða varamenn í forföllum þeirra og skal auglýsa upphaf kjörfundar með hæfilegum fyrirvara. Kjörstjórnin kýs sér sjálf oddvita og skiptir að öðru leyti með sér verkum.

Hlutverk kjörstjórna við kosningaathöfnina
Meðan á kosningaathöfn stendur skal kjörstjórnin sitja við borð í kjörfundarstofunni. Aldrei má nema einn úr kjörstjórn ganga út úr kjörfundarstofunni í senn og felur hann þá öðrum úr kjörstjórninni verk sitt á meðan nema varamaður sé tiltækur. Kosningaathöfnin byrjar með því að oddviti kjörstjórnar leggur fram seðlaböggul þann sem hann hefur fengið frá yfirkjörstjórn og skal að því gætt að innsiglin séu heil. Því næst opnar oddviti kjörstjórnar böggulinn og skal þess gætt hvort tala seðlanna komi heim og saman við töluna sem tilgreind er í bréfi yfirkjörstjórnar.

Athugasemdir og merkingar við kjörskrá
Kjörstjórn athugar hvort einhver á kjörskrá hafi afsalað sér rétti til að greiða atkvæði í kjördeildinni í því skyni að greiða atkvæði í annarri kjördeild og gerir viðeigandi athugasemd við nöfn hlutaðeigandi í kjörskránni.

Þá skal oddviti kjörstjórnar og annar meðkjörstjórnarmaður hafa sitt hvort eintak af kjörskránni og merkja við nafn hvers kjósanda um leið og hann hefur neytt kosningaréttar síns.

Kjörfundarstofan
Áður en atkvæðagreiðsla hefst skal kjörstjórn og umboðsmenn gæta þess að atkvæðakassinn sé tómur og síðan læsa honum.

Í kjörfundarstofu skal festa upp á áberandi stað kosningaleiðbeiningar sem innanríkisráðuneytið lætur í té.

Kjörstjórnin getur ákveðið að ekki séu aðrir inni í kjörfundarstofunni en þeir sem starfa við framkvæmd kosninganna, auk kjósenda sem ætla að greiða atkvæði. Þá er kjörstjórn heimilt að takmarka fjölda kjósenda í kjörfundarstofu ef þurfa þykir til að halda uppi reglu.

Kosningaáróður á kjörstað
Kjörstjórn skal sjá til þess að á kjörstað og í næsta nágrenni hans fari hvorki fram óleyfilegur kosningaáróður eða kosningaspjöll né önnur starfsemi sem truflar eða hindrar framkvæmd kosninga.

Athugar hvort kjósandi sé á kjörskrá
Þegar kjósandi mætir á kjörstað gerir hann kjörstjóra grein fyrir sér, til dæmis með því að framvísa kennivottorði eða nafnskírteini, eða á annan fullnægjandi hátt að mati kjörstjórnar. Kennivottorð er persónuskilríki með mynd, svo sem vegabréf, ökuskírteini eða greiðslukort. Ef hann á rétt á að greiða atkvæði afhendir kjörstjórn honum einn kjörseðil.

Kjörstjórn má ekki meina neinum sem er á kjörskrá að greiða atkvæði nema hann hafi afsalað sér atkvæðisrétti í þeirri kjördeild og greitt atkvæði annars staðar. Þá gildir sömuleiðis að engum sem ekki er á kjörskrá má kjörstjórn leyfa að greiða atkvæði nema hann sanni með vottorði að nafn hans standi á kjörskrá í annarri kjördeild innan sama kjördæmis og hann hafi afsalað sér þar atkvæðisrétti, enda sé vottorðið gefið út af kjörstjórn viðkomandi kjördeildar.

Aðstoð við kjósanda
Ef kjósandi skýrir kjörstjórn svo frá að hann sé eigi fær um að kjósa á fyrirskipaðan hátt sakir sjónleysis eða þess að honum sé hönd ónothæf skal sá úr kjörstjórninni er kjósandi nefnir til veita honum aðstoð til þess í kjörklefanum, enda er sá sem aðstoðina veitir bundinn þagnarheiti um að segja ekki frá því sem þeim fer þar á milli. Um aðstoðina skal bóka í kjörbókina, að tilgreindum ástæðum. Aðstoð skal því aðeins veita að kjósandi geti sjálfur skýrt þeim er aðstoðina veitir ótvírætt frá því hvernig hann vill greiða atkvæði sitt. Óheimilt er að bjóða að fyrra bragði þeim aðstoð er þannig þarfnast hjálpar.

Óski kjósandi, sem skýrir kjörstjórn svo frá að hann sé eigi fær um að kjósa á fyrirskipaðan hátt sakir sjónleysis eða þess að honum sé hönd ónothæf, eftir því að fulltrúi sem hann hefur valið sjálfur aðstoði hann við að greiða atkvæði í kjörklefanum skal hlé gert á kjörfundi þar til aðrir kjósendur, sem kunna að vera í kjörfundarstofu, hafa lokið við að greiða atkvæði. Fulltrúi kjósandans skal víkja úr kjörfundarstofunni. Kjörstjórn eða hverfiskjörstjórn þar sem kjördeildir eru fleiri en ein skal strax taka beiðni kjósanda til úrskurðar. Hverfiskjörstjórn er heimilt að úrskurða um ósk kjósandans með honum utan kjörfundarstofu svo kjörfundur geti haldið áfram með öðrum kjósendum.

Kjörstjórn skal heimila fulltrúanum að aðstoða kjósandann við atkvæðagreiðsluna geti kjósandi sjálfur með skýrum hætti tjáð kjörstjórn vilja sinn óþvingað um að hann óski aðstoðar fulltrúa sem hann hefur valið sjálfur. Geti kjósandi ekki sjálfur með skýrum hætti tjáð kjörstjórn þennan vilja sinn skal kjörstjórn heimila fulltrúanum að aðstoða kjósandann við atkvæðagreiðsluna leggi kjósandinn fram vottorð réttindagæslumanns, sem starfar samkvæmt lögum um réttindagæslu fyrir fatlað fólk, þar sem staðfest er að kjósandi hafi valið sjálfur tiltekinn nafngreindan fulltrúa sér til aðstoðar við atkvæðagreiðsluna.

Uppfylli kjósandi ekki framangreind skilyrði verður ekki af atkvæðagreiðslu með þessum hætti. Ákvörðun kjörstjórnar skal bókuð í kjörbókina með tilgreindum ástæðum. Ákvörðun kjörstjórnar er endanleg. Heimili kjörstjórn fulltrúa að aðstoða kjósandann í kjörklefanum skal kjörfundi haldið áfram. Fulltrúi kjósanda er bundinn þagnarheiti um að segja ekki frá því sem honum og kjósanda fer á milli í kjörklefanum. Í því skyni staðfestir hann heit sitt áður en atkvæði er greitt með undirritun á sérstakt eyðublað. Við atkvæðagreiðslu á kjörfundi er fulltrúa kjósandans óheimilt að gerast fulltrúi annars kjósanda við sömu kosningu.

Kjörfundur
Kjörfundi má ekki slíta fyrr en átta klukkustundir eru liðnar frá því að hann hófst og ekki fyrr en hálf klukkustund er liðin frá því að kjósandi gaf sig síðast fram. Frá þessari meginreglu er þó sú undantekning að atkvæðagreiðslu megi slíta ef allir sem eru á kjörskrá hafa greitt atkvæði og eftir fimm klukkustundir ef öll kjörstjórnin og umboðsmenn eru sammála um það, enda sé þá hálf klukkustund liðin frá því að kjósandi gaf sig síðast fram. Kjörfundi skal þó slíta eigi síðar en kl. 22 á kjördag.

Meðferð utankjörfundaratkvæða
Ef kjörstjórn berst atkvæðakassi með atkvæðum greiddum utan kjörfundar skal fyrst athuga hvort innsigli séu heil og ósködduð. Síðan eru bréfin talin og borin saman við þær skrár sem þeim fylgir.

Aðgerðir kjörstjórnar í upphafi kjörfundar:
Utankjörfundaratkvæði koma í tveimur umslögum. Fyrst er atkvæði sett í svokallað kjörseðilsumslag sem síðan er sett ásamt fylgibréfi í sendiumslag. Kjörstjórnin opnar sendiumslögin og kannar hvort taka skuli utankjörfundaratkvæði til greina. Ekki skal taka til greina utankjörfundaratkvæði:

   a. ef sendandinn er ekki á kjörskrá,
   b. ef sendandinn er búinn að greiða atkvæði,
   c. ef sendandinn hefur afsalað sér atkvæðisrétti í þeirri kjördeild,
   d. ef sendandinn hefur látist fyrir kjördag,
   e. ef í sendiumslaginu er meira en eitt fylgibréf og eitt kjörseðilsumslag,
   f. ef sjáanlegt er að ekki hafi verið notuð hin fyrirskipuðu kjörgögn,
   g. ef ekki hefur verið farið eftir þeim reglum sem settar hafa verið um atkvæðagreiðslu utan kjörfundar eða
   h. ef atkvæðið hefur verið greitt áður en utankjörfundaratkvæðagreiðslan mátti hefjast.

Ef taka á atkvæðið til greina er sett sérstakt merki við nafn kjósandans í kjörskránni en kjörseðilsumslagið, óopnað ásamt fylgibréfinu, skal lagt á ný í sendiumslagið og það lagt til hliðar og varðveitt meðan atkvæðagreiðslan fer fram. Ef ekki skal taka utankjörfundaratkvæðið til greina skal ganga frá kjörseðilsumslaginu og fylgibréfinu og varðveita á sama hátt en rita skal á sendiumslagið ástæðu þess að atkvæðið verður ekki tekið til greina.

Ef kjósandi er ekki á kjörskrá í kjördeildinni (sveitarfélaginu) skal kjörstjórnin kanna hvar kjósandi er á kjörskrá og hvort unnt sé að koma atkvæðisbréfinu í rétta kjördeild en ella skal bréfið varðveitt þar til atkvæðagreiðslu lýkur.

Aðgerðir kjörstjórnar eftir að kjörfundi lýkur:
Þegar atkvæðagreiðslu er lokið kannar kjörstjórn á ný, í viðurvist umboðsmanna, þau utankjörfundaratkvæði sem henni hafa borist. Ef sá sem atkvæðið er frá er á kjörskrá og hefur ekki greitt atkvæði á kjörfundi skal kjörstjórnin setja merki við nafn kjósandans í kjörskránni og láta kjörseðilsumslagið óopnað í atkvæðakassann. Ef atkvæðisbréf er hins vegar ekki tekið til greina skal ganga frá kjörseðilsumslaginu og fylgibréfinu og varðveita en rita skal á sendiumslagið ástæðu þess að atkvæðið verður ekki tekið til greina.

Ágreiningur um gildi atkvæðis:
Ef ágreiningur skapast innan kjörstjórnar eða milli kjörstjórnar og umboðsmanns um hvort utankjörfundaratkvæði sé gilt eða ógilt, skal bóka nákvæmlega í kjörbókina í hverju ágreiningurinn er fólginn og leggja kjörseðilsumslagið óopnað ásamt fylgibréfi aftur í sendiumslagið og senda það til úrskurðar yfirkjörstjórnar.

Afhending atkvæðakassa og annarra kjörgagna
Þegar atkvæðagreiðslu hefur verið slitið og gild kjörseðilsumslög látin í atkvæðakassann, skal oddviti kjörstjórnar ganga frá í sérstakt umslag öllum þeim seðlum sem ónýst hafa, í annað umslag öllum þeim utankjörfundaratkvæðum sem ágreiningur er um og í hinu þriðja öllum ónotuðum seðlum sem afgangs eru. Þegar umslögunum þremur hefur verið lokað skal ganga frá þeim í aðalumslagið og loka því. Þau umslög skulu notuð sem yfirkjörstjórn hefur sent í þessu skyni.

Eftir að bókun hefur verið lokið og kjörbókin undirrituð af kjörstjórn og umboðsmönnum, ef þeir eru viðstaddir, skal oddviti kjörstjórnar ganga frá öllu saman í umbúðir innsiglaðar af kjörstjórn, þ.e. atkvæðakassa, aðalumslagi og kjörbók eða afriti úr kjörbók og utankjörfundaratkvæðum sem eiga að fara í aðra kjördeild. Gæta verður þess að eftir að kjörstjórn hefur gengið frá kjörgögnum á þennan hátt mega hin innsigluðu gögn og innsigli kjörstjórnar ekki vera í vörslu sama manns. Gögnin eru síðan send yfirkjörstjórn þegar í stað og skal yfirkjörstjórn gefa viðurkenningu fyrir móttöku.

Ef yfirkjörstjórn er viðstödd á kjörstað og talning atkvæða fer fram samstundis má kjörstjórn afhenda yfirkjörstjórn atkvæðakassann óinnsiglaðan að viðstöddum umboðsmönnum.

Þegar kjörstjórn hefur unnið nauðsynlegar skýrslur úr kjörskránni sendir hún kjörskráreintök sem notuð voru við kosninguna í innsigluðum umbúðum til yfirkjörstjórnar.

Skýrslur til Hagstofu Íslands

Kjörstjórnir senda Hagstofu Íslands skýrslu um kosninguna ritaða á eyðublöð sem Hagstofan lætur í té.

Eyðublöð um afsal kosningaréttar